Tahakkuk Esası Nedir? Nakit Esasından Farkı Nedir?
Tahakkuk esası, gelir ve giderin tahsil veya ödeme anında değil, doğduğu anda kaydedilmesidir. Muhasebenin temel yaklaşımıdır.
İki esas, iki farklı resim
- Tahakkuk esası: satış yapıldığında gelir yazılır — para henüz tahsil edilmemiş olsa bile.
- Nakit esası: gelir ancak para tahsil edildiğinde yazılır.
Örnek: 15 Eylül'de 100.000 TL'lik vadeli satış yaptınız, tahsilat 15 Kasım. Tahakkuk esasında gelir eylül ayınındır; nakit esasında kasım ayının.
"Kâr ettim ama param yok" cümlesinin kaynağı
Bu cümle bir çelişki değil, iki esasın farkıdır. Kâr tahakkuk esasıyla hesaplanır; kasadaki para ise nakit gerçeğidir.
Vadeli satış çoksa kâr yüksek, nakit düşük görünür. Stok alındığında da nakit çıkar ama gider hemen yazılmaz — mal satılana kadar stokta durur.
Bu yüzden kâr-zarar tablosu ile nakit akışı birlikte okunmalıdır. Bkz. 13 haftalık nakit tablosu.
Dönemsellik ilkesi
Tahakkuk esasının devamı dönemselliktir: gelir ve gider ait olduğu döneme yazılır.
Örnek: bir yıllık peşin ödenen sigorta veya yazılım aboneliği, ödendiği ayın gideri değildir; on iki aya yayılır.
Aynı mantık peşin alınan gelirler için ters yönde işler: yıllık peşin tahsil edilen bir bedel, tahsil edildiği ayın geliri sayılmaz.
Bu ilke uygulanmadığında aylık kâr rakamları dalgalanır ve karşılaştırılamaz hâle gelir. Vergi ve mevzuat yükümlülükleri işletmeye göre değişir; kendi durumunuz için mali müşavirinize danışmanızı öneririz.
İşletmede pratik karşılığı
Küçük işletmelerin çoğu günlük işleyişi nakit gözüyle izler; bu doğaldır. Ama iki rakamı ayrı tutmak gerekir:
- Bugün kasada ne var? — nakit.
- Bu ay gerçekte ne kazandım? — tahakkuk.
İkisi karıştırıldığında en sık görülen hata, tahsil edilen ama henüz hak edilmemiş parayı harcamaktır (peşin alınan paket bedeli gibi).
AIKA ERP'de fatura ve tahsilat ayrı hareketler olarak kaydedilir; ikisi cari hesapta eşleşir. Bkz. açık ve kapalı fatura.
Sıkça Sorulan Sorular
Kâr ediyorsam param neden yok?
Kâr tahakkuk esasıyla hesaplanır; vadeli satış ve stok alımı nakdi düşürür ama kârda aynı biçimde görünmez.
Peşin alınan paket bedeli gelir midir?
Hizmet verildikçe hak edilir; muhasebeleştirme için mali müşavirinize danışınız.
Hangi tabloya bakmalıyım?
Kâr-zarar tablosu ile nakit akışı birlikte okunmalıdır; ikisi farklı soruları cevaplar.