Tahakkuk Esası Nedir? Nakit Esasından Farkı Nedir?
QR Menü Adisyon Randevu Takip ERP Sistemi Sektörler Fiyatlar Kılavuzlar Sözlük Blog İletişim Demo Talep Et

Tahakkuk Esası Nedir? Nakit Esasından Farkı Nedir?

Tahakkuk esası, gelir ve giderin tahsil veya ödeme anında değil, doğduğu anda kaydedilmesidir. Muhasebenin temel yaklaşımıdır.

AIKA İşletme Yazılımları Sözlüğü · Güncelleme: 18 Eylül 2026 · AIKA ERP

İki esas, iki farklı resim

  • Tahakkuk esası: satış yapıldığında gelir yazılır — para henüz tahsil edilmemiş olsa bile.
  • Nakit esası: gelir ancak para tahsil edildiğinde yazılır.

Örnek: 15 Eylül'de 100.000 TL'lik vadeli satış yaptınız, tahsilat 15 Kasım. Tahakkuk esasında gelir eylül ayınındır; nakit esasında kasım ayının.

"Kâr ettim ama param yok" cümlesinin kaynağı

Bu cümle bir çelişki değil, iki esasın farkıdır. Kâr tahakkuk esasıyla hesaplanır; kasadaki para ise nakit gerçeğidir.

Vadeli satış çoksa kâr yüksek, nakit düşük görünür. Stok alındığında da nakit çıkar ama gider hemen yazılmaz — mal satılana kadar stokta durur.

Bu yüzden kâr-zarar tablosu ile nakit akışı birlikte okunmalıdır. Bkz. 13 haftalık nakit tablosu.

Dönemsellik ilkesi

Tahakkuk esasının devamı dönemselliktir: gelir ve gider ait olduğu döneme yazılır.

Örnek: bir yıllık peşin ödenen sigorta veya yazılım aboneliği, ödendiği ayın gideri değildir; on iki aya yayılır.

Aynı mantık peşin alınan gelirler için ters yönde işler: yıllık peşin tahsil edilen bir bedel, tahsil edildiği ayın geliri sayılmaz.

Bu ilke uygulanmadığında aylık kâr rakamları dalgalanır ve karşılaştırılamaz hâle gelir. Vergi ve mevzuat yükümlülükleri işletmeye göre değişir; kendi durumunuz için mali müşavirinize danışmanızı öneririz.

İşletmede pratik karşılığı

Küçük işletmelerin çoğu günlük işleyişi nakit gözüyle izler; bu doğaldır. Ama iki rakamı ayrı tutmak gerekir:

  1. Bugün kasada ne var? — nakit.
  2. Bu ay gerçekte ne kazandım? — tahakkuk.

İkisi karıştırıldığında en sık görülen hata, tahsil edilen ama henüz hak edilmemiş parayı harcamaktır (peşin alınan paket bedeli gibi).

AIKA ERP'de fatura ve tahsilat ayrı hareketler olarak kaydedilir; ikisi cari hesapta eşleşir. Bkz. açık ve kapalı fatura.

Sıkça Sorulan Sorular

Kâr ediyorsam param neden yok?

Kâr tahakkuk esasıyla hesaplanır; vadeli satış ve stok alımı nakdi düşürür ama kârda aynı biçimde görünmez.

Peşin alınan paket bedeli gelir midir?

Hizmet verildikçe hak edilir; muhasebeleştirme için mali müşavirinize danışınız.

Hangi tabloya bakmalıyım?

Kâr-zarar tablosu ile nakit akışı birlikte okunmalıdır; ikisi farklı soruları cevaplar.

İlgili Terimler